پیوندها
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
 
متن تصویر:
[عضویت]
صفحه اصلی > کاربردهای فضایی - صفحه داخلی 
کاربرد فناوری های فضایی در شرایط بحران1395/04/01

کاربرد فناوری های فضایی در شرایط بحران

کشور ایران به لحاظ موقعیت خاص زمین شناسی، جغرافیایی و اقلیمی خود همواره در معرض وقوع انواع مخاطرات و سوانح طبیعی مانند زلزله، سیل و خشکسالی، آتش سوزی و اخیرا طوفان‌های شدید گرد و خاک قرار دارد و هر از چند گاهی شاهد وقوع یکی از این بحران ها در برخی مناطق کشور و تلفات و خسارات سنگین ناشی از آن هستیم. تنها در مورد زلزله، با نگاهی گذرا به پیشینه آمار تلفات جانی به واسطه زمین لرزه های ویرانگر اخیر در دنیا، این واقعیت نمایان می گردد که ۸۰% تلفات جانی این زلزله ها مربوط به ۶ کشور چین، ایران، پرو، شوروی سابق، گواتمالا و ترکیه بوده است و در ۱۰۰ سال اخیر بیش از یکصد و پنجاه هزار نفر از هموطنان ما در اثر زلزله جان خود را از دست داده‌اند.

مدیریت چنین بحران هایی مستلزم ابزار و اطلاعات مختلفی است که از مهمترین آن ها اطلاعات مکانی و توصیفی صحیح، دقیق و بهنگام از سراسر کشور است. در این راستا در کشورهای توسعه یافته، استفاده از فناوری سنجش از دور همگام با سامانه اطلاعات مکانی (GIS) به عنوان ابزارهایی کارآمد جهت پایش و مدیریت بحران در سطح ملی و منطقه‌ای به شمار می‌آیند. فناوری سنجش از دور و به ویژه سنجش از دور ماهواره ای قادر است اطلاعات ارزشمندی را در مواقع اضطراری از نواحی خسارت دیده و همچنین در معرض خطر با کمترین هزینه ممکن در اختیار قرار دهد. رویکرد استفاده از این فناوری به حدی در حال گسترش است که کشورهای پیشرو در زمینه هوافضا برنامه های ویژه ای جهت ساخت و ارسال ماهواره های سنجشی و همچنین توسعه خدمات و سامانه های عملیاتی ویژه جهت پایش مخاطرات طبیعی و غیر طبیعی در دستور کار خود دارند. در ادامه به قابلیت های فناوری فضایی (سنجش از دور ماهواره ای) در پایش حوادث غیر مترقبه از قبیل سیل، زلزله و آتش سوزی اشاره می‌شود:

فناوری سنجش از دور و GIS در مدیریت بحران

اگر چرخه مدیریت یک بحران را مطابق شکل روبرو در نظر بگیریم، فناوری سنجش از دور همگام با سامانه GIS قادر است در کلیه بخش های مربوطه از قبیل پیشگیری، آمادگی، حین بحران و همچنین امداد و بازسازی پس از بحران نقشی محوری ایفا نمایند.

نقش فناوری سنجش از دور در مراحل ذکر شده کاملا بی بدیل بوده و امروزه با بهره‌گیری از انواع ماهواره های مدار قطبی و زمین آهنگ و همچنین توسعه سنجنده‌های تصویربرداری متنوع و با وضوح بسیار بالا، هر نوع مخاطره‌ای در هر شرایط آب و هوایی قابل پایش و ارزیابی است.

فناوری سنجش از دور و GIS در مدیریت بحران سیل

امروزه داده‌ها و خدمات سنجش از دور، هسته اصلی سامانه‌های پایشی ملی در کشورهای پرحادثه‌ای از قبیل چین، هند، برزیل و پاکستان به شمار می‌روند. فناوری سنجش از دور قادر است قبل از وقوع بحران سیل، حین بحران و پس از آن خدمات زیر را به تصمیم گیران و واحدهای عملیاتی- امدادی ارائه نماید:

  1. شناسایی- پهنه بندی نواحی خطر وقوع سیل جهت جابجایی ساکنان و جلوگیری از ساخت و ساز در حریم این مناطق
  2. شبیه سازی وقوع سیل در یک پهنه جغرافیایی مشخص و تعیین نقاط ضعف و قوت زیرساخت ها
  3. پیش بینی وقوع سیل از طریق پردازش مشترک داده های ماهواره‌ای هواشناسی، رادارهای زمینی و همچنین ایستگاه‌های باران سنجی و هیدرومتری
  4. پایش نواحی سیل گرفته در کمترین زمان ممکن با بهره‌گیری از ماهواره‌های سنجشی و به خصوص ماهواره‌های راداری در کلیه شرایط آب و هوایی
  5. پهنه بندی نواحی سیل گرفته و شناسایی راه‌های شریانی و تعیین نواحی مناسب جهت امدادرسانی و اسکان موقت
  6. ارزیابی خسارت پس از سیل و ارائه نقشه‌های مورد نیاز جهت اولویت بندی فرایند بازسازی

فناوری سنجش از دور و GIS در مدیریت بحران زلزله

همان طور که پیشتر نیز ذکر گردید، کشور ایران در منطقه زلزله خیز جهان قرار گرفته و با توجه به وضعیت زمین ساخت فلات ایران، مخاطره زلزله برای کشور ما یک مخاطره دائمی می باشد. فناوری سنجش از دور قادر است اطلاعات ارزشمندی را در پهنه بندی مناطق خطر و همچنین پایش خسارات ناشی از زلزله در اختیار مدیران و تصمیم گیران مربوطه جهت نجات جان انسان ها و کاهش خسارات مالی قرار دهد. این خدمات می توانند به صورت زیر خلاصه گردند:
  1. استخراج عوارض زمین ساختی از قبیل خطواره‌ها و گسل‌ها
  2. شناسایی مناطق پرخطر و تعیین میزان ریسک ساخت و سازها
  3. تعیین مناطق زلزله زده و اولویت دهی امداد رسانی
  4. شناسایی راه‌های شریانی و زیرساخت‌های سالم جهت امداد رسانی
  5. پهنه بندی مناطق و تعیین مناطق امن جهت اسکان موقت
  6. تعیین خسارات ناشی از زلزله

فناوری سنجش از دور و GIS در پایش و مدیریت آتش سوزی جنگل‌ها

حفظ و حراست از منابع طبیعی و نعمت‌های خدادادی از قبیل جنگل ها وظیفه‌ای انسانی و دینی به شمار می‌آید. با توجه به اهمیت جنگل‌ها در چرخه کربن جهانی، پالایش اتمسفر و همچنین ایجاد تنوع زیستی، امروزه کشورهای پیشرو توجه ویژه‌ای به حفظ و صیانت از این عرصه‌های حیاتی به عمل می‌آورند. نمونه‌های جهانی متعددی از سامانه‌های پایشی عرصه‌های جنگلی در کشورهایی مثل امریکا، برزیل، کانادا، هند و... و همچنین برنامه‎‌های ویژه سازمان ملل متحد در حفظ و صیانت از جنگل‌های مناطق استوایی وجود دارند که همگی از فناوری سنجش از دور به عنوان تنها فناوری با قابلیت پایش مستمر و با هزینه پایین بهره می‌گیرند. در اقلیم عمدتا خشک ایران، وجود جنگل‌های محدود در مناطق شمال و غرب کشور، ظرفیت‌های منحصربفردی را از جنبه تنوع زیستی، کاهش شدت مخاطرات ناشی از طوفان‌ها، حفاظت خاک، استفاده‌های صنعتی و همچنین معیشت ساکنان مجاور آن پدید آورده است. در زیر خدمات عمده قابل ارائه توسط فناوری فضایی و به خصوص سنجش از دور در پایش عرصه‌های جنگلی و مخاطرات مربوطه ذکر می‌گردد:
  1. تهیه نقشه از عرصه‌های جنگلی و همچنین نوع درختان جنگلی
  2. پایش تغییرات در جنگل‌ها و شناسایی مناطق در معرض تخریب و قطع درختان
  3. پهنه‌بندی نواحی در معرض آتش سوزی با توجه به نوع درختان، دمای هوا و همچنین رطوبت نسبی
  4. آشکارسازی آتش سوزی جنگل‌ها و تعیین گستره و جهت آتش سوزی
  5. ارائه نقشه‌های بهنگام جهت استخراج گستره آتش سوزی، تخمین خسارات و همچنین عملیات اطفاء حریق

 

نمایش: 1085بازگشت به صفحه کاربردهای فضایی >>